Η Κύπρος ζει για δεκαετίες σε ενεργειακή απομόνωση. Είναι η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν έχει πρόσβαση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της ηπείρου. Η παραγωγή στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε μονάδες πετρελαίου και αυτό επιβαρύνει τον πολίτη με το δεύτερο υψηλότερο κόστος ρεύματος στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, η Μάλτα –νησί με παρόμοια χαρακτηριστικά και περιορισμένη αγορά– εμφανίζει από τα χαμηλότερα τιμολόγια, επειδή έχει συνδεθεί με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Η σύγκριση αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας.

Η αρχική ιδέα προήλθε από την κυπριακή εταιρεία EuroAsia Interconnector Ltd, η οποία πέτυχε την ένταξη του έργου στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εξασφάλισε την πρώτη χρηματοδότηση. Η συμβολή της υπήρξε καθοριστική ώστε να αναγνωριστεί η σημασία του εγχειρήματος. Στην πορεία, ωστόσο, έγινε σαφές ότι είναι μια επένδυση της τάξης των δύο δισεκατομμυρίων ευρώ, με μήκος άνω των χιλίων διακοσίων χιλιομέτρων και βάθη που ξεπερνούν τα τρεις χιλιάδες μέτρα, απαιτεί θεσμικό βάρος, τεχνογνωσία και διεθνή αξιοπιστία.

Από το 2023, τον ρόλο του φορέα υλοποίησης αναλαμβάνει ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ελλάδας. Ο ΑΔΜΗΕ ιδρύθηκε με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και λειτουργεί ως ανεξάρτητος φορέας, με βάση κανόνες που περιορίζουν τις πολιτικές παρεμβάσεις και ενισχύουν τη διαφάνεια. Συμμετέχει στον ENTSO-E και εποπτεύεται από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας. Μέσω της θυγατρικής του Great Sea Interconnector, προχωρεί στις συμβάσεις με διεθνείς οίκους, όπως η Nexans, και στην υλοποίηση της κατασκευής του καλωδίου.

Τις τελευταίες εβδομάδες τίθενται δημόσια ερωτήματα για το κόστος και τη βιωσιμότητα. Εκτιμήσεις ανεβάζουν την επένδυση μεταξύ δύο και τριών δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ το χρονοδιάγραμμα παραμένει ασαφές. Ο Υπουργός Οικονομικών έχει αναδείξει την ανάγκη να δοθεί σαφής εικόνα για τον καταναλωτή. Οι ανησυχίες αυτές είναι εύλογες και ενισχύουν την απαίτηση για διαφάνεια και σωστό σχεδιασμό.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά την προηγούμενη φάση του έργου, όταν η EuroAsia Interconnector Ltd είχε την ευθύνη. Η έρευνα αφορά πιθανές παρατυπίες στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων και δεν σχετίζεται με τον ΑΔΜΗΕ ούτε με τη σημερινή πορεία. Η διαδικασία αυτή ενισχύει τη διαφάνεια και προσθέτει θεσμική θωράκιση σε ένα έργο που αφορά το δημόσιο συμφέρον.

Η γεωπολιτική διάσταση παραμένει καθοριστική. Η Τουρκία αμφισβητεί κάθε ενεργειακή πρωτοβουλία στην Ανατολική Μεσόγειο, επικαλούμενη το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019. Το μνημόνιο αυτό αγνοεί την ύπαρξη ελληνικών νησιών και επιχειρεί να δημιουργήσει μια τεχνητή θαλάσσια ζώνη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Παρά την απόρριψή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διεθνή κοινότητα, χρησιμοποιείται συστηματικά από την Άγκυρα για να προκαλεί αβεβαιότητα και καθυστερήσεις.

Η διασύνδεση Κύπρου – Ελλάδας δεν αποτελεί μόνο τεχνολογικό έργο. Ανοίγει έναν νέο δρόμο για τη χώρα. Δίνει τη δυνατότητα στην Κύπρο να πάψει να είναι ενεργειακά εγκλωβισμένη και να εξελιχθεί σε κόμβο ανάμεσα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Η γεωγραφική θέση του νησιού μετατρέπεται από μειονέκτημα σε πλεονέκτημα, αφού το καλώδιο επιτρέπει στην Κύπρο να αποκτήσει ρόλο γέφυρας και σταθερού κρίκου σε μια περιοχή γεμάτη αβεβαιότητα.

Η νέα αυτή θέση δεν περιορίζεται στην οικονομία. Είναι βαθιά πολιτική και στρατηγική. Η ενέργεια καθορίζει σήμερα την ισχύ των κρατών. Με το καλώδιο, η Κύπρος αποκτά φωνή στα ευρωπαϊκά και διεθνή κέντρα αποφάσεων, καθώς δεν εμφανίζεται πλέον ως απομονωμένος καταναλωτής αλλά ως ενεργός παράγοντας. Η ενίσχυση αυτής της φωνής είναι απαραίτητη για την ασφάλεια και την προοπτική του λαού, αλλά και για τη μακροπρόθεσμη δικαίωση του τόπου απέναντι σε όσους αμφισβητούν τα δικαιώματα και το μέλλον του.

Το υποθαλάσσιο καλώδιο Κύπρου – Ελλάδας ξεπερνά τα όρια μιας τεχνικής επένδυσης. Αντιπροσωπεύει την επιλογή της Κύπρου να σταθεί ισότιμα στην ευρωπαϊκή οικογένεια, να μειώσει την ευαλωτότητά της και να ενισχύσει τον διεθνή της ρόλο. Η επιτυχία του έργου αγγίζει την καθημερινότητα του πολίτη, αλλά την ίδια στιγμή χαράσσει τον στρατηγικό δρόμο της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες.

Νικόλας Διομήδους
Ηλεκτρολόγος Μηχανικός
Δημοτικός Σύμβουλος ΔΗ.ΚΟ. Λάρνακας
πρώην Πρόεδρος Φοιτητών Πανεπιστημίου Κύπρου